Wie kies je om te zijn

De dag na Valentijn heeft iets nuchters. De symboliek is uitgewerkt, de rozen zijn ergens blijven liggen en wat overblijft is de vraag wat liefde eigenlijk betekent wanneer het niet meer wordt opgetild door ritueel of verwachting. In De Groene Afslag, een plek die zich goed leent voor dit soort tussenmomenten, kreeg die vraag vorm in de voorstelling Wie kies je om te zijn.

Wat daar gebeurde was geen verhaal over romantiek en ook geen pleidooi voor een bepaalde relatievorm. Het was eerder een onderzoek naar houding en handelen. Liefde werd niet benaderd als gevoel, maar als positie: hoe verhoud je je tot de ander wanneer het schuurt, wanneer je het niet weet, wanneer controle niet werkt en nabijheid toch gevraagd wordt.

Die benadering sloot onverwacht aan op de avond ervoor, waar in de dansvoorstelling van Isabelle Beernaert de verschillende Griekse vormen van liefde lichamelijk zichtbaar werden gemaakt. Waar die voorstelling liet zien dat liefde vele gestalten kent, bracht deze middag de vraag terug naar één niveau die daaronder ligt: wie ben je zelf in dat veld van al die mogelijke vormen?

De vragen die werden gesteld waren eenvoudig geformuleerd maar moeilijk te ontwijken. Ze gingen over verwachtingen loslaten, over de ruimte die dan ontstaat, over angst als stuurkracht en over waarachtigheid – het moment waarop wat iemand zegt, doet en is samenvallen. Niet als morele opdracht, maar als constatering dat incongruentie altijd voelbaar wordt, juist in relaties die er toe doen.

Wat zich daarmee aftekende was een verschuiving van liefde als emotie naar liefde als praktijk. Niet: wat voel je, maar: hoe handel je? Niet: wat verwacht je van de ander, maar: welke positie neem je zelf in? Dat maakt liefde minder afhankelijk van wederkerigheid en tegelijkertijd verantwoordelijker. De ander kan alleen verschijnen wanneer de ruimte niet al gevuld is met projecties, zorgreflexen of pogingen tot beheersing.

In die zin werd ook duidelijk hoe dicht liefde en leven bij elkaar liggen – l(i)eben – als twee woorden die niet alleen etymologisch, maar ook existentieel verwant zijn. De manier waarop iemand liefheeft blijkt niet los te staan van de manier waarop iemand leeft. Beide vragen komen samen in handelen onder onzekerheid: aanwezig blijven zonder te fixeren, begrenzen zonder te verharden, ruimte geven zonder te verdwijnen.

De titel Wie kies je om te zijn kreeg daardoor meerdere lagen. Het ging niet over identiteit als statisch gegeven, maar over een voortdurend proces van positionering. Kiezen betekent hier niet dat de situatie maakbaar wordt, maar dat iemand verantwoordelijkheid neemt voor zijn of haar manier van aanwezig zijn. Dat is geen eenmalige beslissing, maar een herhaald moment dat zich voordoet in kleine gebaren, in timing, in wat wel en niet wordt uitgesproken.

Opvallend was dat deze vragen niet alleen over persoonlijke relaties gingen. Ze bleken net zo relevant voor samenwerking, leiderschap en publieke verantwoordelijkheid. Ook daar draait het om ruimte laten zonder los te laten, om handelen zonder controle, om congruentie tussen woorden en gedrag. In die zin werd liefde geen privéthema, maar een lens om naar handelen in bredere zin te kijken.

Toen de bijeenkomst eindigde, was het buiten gaan sneeuwen. Geen symbolische sneeuw, maar gewoon natte vlokken die het terrein stiller maakten. Het paste bij de vertraging die de middag had gebracht: geen antwoorden, maar een aantal vragen die niet opgelost hoeven te worden om richting te geven.

Wat blijft hangen is dat liefde minder te maken heeft met wat er tussen mensen gebeurt en meer met de manier waarop iemand aanwezig is in die relatie. Als houding, als praktijk, als vorm van verantwoordelijkheid. En dat de vraag wie je kiest te zijn zich juist aandient op momenten waarop er geen script meer is.

Voor mij is dat wat deze middag zichtbaar maakte: dat liefde geen aparte categorie is naast leven en werken, maar een manier van handelen die overal doorheen loopt. Niet groot of dramatisch, maar concreet en herkenbaar in de keuzes die telkens opnieuw gemaakt worden, juist wanneer het er toe doet.